Từ một không gian giải trí, game và mạng xã hội đang trở thành môi trường tương tác quen thuộc của nhiều người trẻ. Khi ranh giới giữa thế giới ảo và đời thực bị xóa nhòa, những nội dung độc hại có thể tác động đến cảm xúc, nhận thức và cách ứng xử của thanh thiếu niên.
Một số trường hợp học sinh phải điều trị tâm lý, tâm thần sau thời gian dài chìm đắm trong game cho thấy nguy cơ không chỉ nằm ở thời gian sử dụng, mà còn ở cách người chơi tiếp nhận và mang những trải nghiệm trong thế giới ảo vào cuộc sống thực.
Có trường hợp người bệnh chia sẻ rằng bản thân từng tưởng mình là nhân vật trong game, nhận “nhiệm vụ” rồi thực hiện những hành động như đánh người, ném đồ vật hoặc phá hoại. Một số trường hợp khác xuất hiện suy nghĩ tiêu cực, thậm chí có hành vi gây tổn hại cho chính mình.
Theo số liệu được Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai công bố, trong nhóm 10–24 tuổi có vấn đề về sức khỏe tâm thần, tỷ lệ liên quan đến nghiện internet và game được ghi nhận ở mức 43%. Đây là con số trong nhóm người được nghiên cứu, không đồng nghĩa với tỷ lệ nghiện game của toàn bộ thanh thiếu niên.
Đáng chú ý, vấn đề không chỉ đến từ trò chơi điện tử. Trên mạng xã hội còn xuất hiện nhiều hội nhóm tập trung vào mâu thuẫn gia đình, bạo lực, bỏ nhà đi, trả thù hoặc cổ súy những hành vi lệch chuẩn. Những không gian này có thể thu hút từ hàng nghìn đến hàng chục nghìn thành viên.
Khi một người trẻ thường xuyên tiếp xúc với những nội dung tiêu cực, việc lặp lại các câu chuyện, hình ảnh và cách ứng xử lệch chuẩn có thể khiến những hành vi vốn chỉ xuất hiện trên mạng dần trở nên quen thuộc trong nhận thức.
Thực tế từng ghi nhận những vụ việc nghiêm trọng liên quan đến thanh thiếu niên mà cơ quan chức năng xác định có yếu tố từ game hoặc nội dung trên mạng. Tháng 12/2024, hai thiếu niên 13 tuổi tại Sóc Trăng gây án để có tiền chơi game. Trước đó, năm 2020, một thiếu niên 17 tuổi tại Nghệ An khai đã bắt chước tình tiết từ trò chơi để thực hiện hành vi bắt cóc, dẫn đến cái chết của một bé trai 5 tuổi.
Tuy nhiên, cần nhìn nhận vấn đề thận trọng: không thể mặc định game hay mạng xã hội là nguyên nhân duy nhất khiến một đứa trẻ trở nên bạo lực. Hành vi của trẻ còn chịu ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè, môi trường sống, sức khỏe tâm thần, cách giáo dục và nhiều yếu tố khác.
Vì vậy, giải pháp không đơn giản là cấm điện thoại hay cắt hoàn toàn internet.
Điều quan trọng trước hết là gia đình phải xây dựng được sự tin tưởng để trẻ có thể nói với cha mẹ khi gặp nội dung đáng sợ, bị đe dọa, bị dụ dỗ hoặc bắt đầu cảm thấy mình không thể kiểm soát việc sử dụng mạng.
Cha mẹ cũng cần thống nhất những nguyên tắc rõ ràng về thời gian sử dụng thiết bị, nội dung được phép tiếp cận và cách xử lý khi gặp tài khoản hoặc cộng đồng nguy hiểm. Kỷ luật cần đi cùng sự quan tâm, thay vì chỉ dựa vào cấm đoán.
Nhà trường và bạn bè cũng đóng vai trò quan trọng. Học sinh cần được hướng dẫn những kỹ năng rất thực tế như nhận diện nội dung độc hại, chặn và báo cáo tài khoản nguy hiểm, kiểm chứng thông tin, lưu lại bằng chứng khi bị đe dọa và tìm người lớn đáng tin cậy để hỗ trợ.
Đặc biệt, những dấu hiệu như trẻ đột ngột thu mình, mất kiểm soát thời gian chơi game, bỏ bê học tập, thường xuyên nói về bạo lực, trả thù, nhiệm vụ trong game hoặc có hành vi gây hại cho bản thân cần được người lớn quan tâm đúng mức.
Không gian mạng sẽ tiếp tục là một phần của cuộc sống trẻ em và thanh thiếu niên. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là đưa trẻ ra khỏi thế giới ảo, mà quan trọng hơn là giúp các em biết cách sống an toàn trong thế giới đó.
Bởi khi một đứa trẻ biết rằng phía sau màn hình luôn có gia đình, thầy cô và những người đáng tin cậy sẵn sàng lắng nghe, khả năng các em tự đối phó với những nội dung độc hại và những nguy cơ trên mạng sẽ tốt hơn.
Thế giới ảo không nhất thiết phải là nơi nguy hiểm. Nhưng trẻ cần được trang bị đủ kỹ năng để biết đâu là trò chơi, đâu là nội dung độc hại và đâu là ranh giới tuyệt đối không được mang từ màn hình bước ra đời thực.
