Tình nguyện viên hỏi:
Em tham gia một chương trình và được phân công phụ trách đón khách. Nhưng đến gần giờ diễn ra, nhóm thiếu người nên trưởng nhóm liên tục giao thêm việc: bê đồ, phát quà, hướng dẫn khách, dọn khu vực, rồi cuối chương trình còn phải ở lại thu dọn. Em khá mệt nhưng không dám nói vì sợ mọi người nghĩ mình đi tình nguyện mà ngại khó, ngại khổ. Em có nên nhận hết mọi việc được giao không?
Tạp chí VVM trả lời: Không !
Tinh thần tình nguyện không có nghĩa là bạn phải nhận mọi nhiệm vụ, bất kể sức khỏe, thời gian hay khả năng của mình.
Đây là một hiểu lầm khá phổ biến ở những tình nguyện viên trẻ, đặc biệt là những bạn mới tham gia hoạt động cộng đồng.
Nhiều bạn nghĩ rằng đã mang danh “tình nguyện viên” thì phải luôn sẵn sàng, luôn vui vẻ, không được từ chối và càng không được than mệt.
Nhưng tình nguyện chuyên nghiệp không vận hành như vậy.
Tình nguyện là tự nguyện, không phải “ai giao gì cũng làm”
Khi tham gia một chương trình, bạn đồng ý đóng góp thời gian, sức lực và kỹ năng trong phạm vi đã thống nhất.
Nếu ban đầu bạn đăng ký phụ trách đón khách từ 17 giờ đến 20 giờ, điều đó không mặc nhiên có nghĩa bạn phải ở lại đến 23 giờ để dọn sân khấu.
Nếu chương trình phát sinh nhu cầu, trưởng nhóm hoàn toàn có thể hỏi bạn có thể hỗ trợ thêm hay không.
Nhưng giữa “hỏi bạn có thể hỗ trợ không” và “mặc định bạn phải làm” là hai chuyện khác nhau.
Một đội nhóm tốt cần biết phân công công việc dựa trên nhân lực thực tế, chứ không dựa vào suy nghĩ rằng “tình nguyện viên thì chịu cực được”.
Vậy từ chối có phải là ích kỷ?
Không.
Nếu bạn đang mệt, có lịch học, có công việc cá nhân hoặc đã đến giới hạn thể lực, bạn hoàn toàn có thể nói:
“Em đã hoàn thành phần việc được giao. Nếu chương trình còn thiếu người, em có thể hỗ trợ thêm khoảng 30 phút, sau đó em phải về.”
Hoặc:
“Phần này em chưa có kinh nghiệm, anh/chị có thể phân công người khác được không? Em có thể hỗ trợ ở khu vực đón khách.”
Đó không phải là trốn tránh trách nhiệm.
Đó là biết giới hạn của bản thân và giao tiếp rõ ràng với đội nhóm.
Nhưng nếu ai cũng từ chối thì sao?
Đây là vấn đề khác.
Tình nguyện viên cần phân biệt giữa từ chối có lý do và né tránh trách nhiệm.
Nếu chương trình đang gặp tình huống khẩn cấp, thiếu người nghiêm trọng và bạn hoàn toàn có khả năng hỗ trợ, việc chủ động ở lại thêm một chút có thể là sự chia sẻ rất đáng quý.
Nhưng nếu tình trạng thiếu người xảy ra thường xuyên vì ban tổ chức không tính đủ nhân lực ngay từ đầu, thì không thể giải quyết bằng cách liên tục yêu cầu một nhóm tình nguyện viên làm thêm.
Một chương trình được tổ chức tốt phải có kế hoạch nhân sự, phân ca, thời gian nghỉ và phương án dự phòng.
Không nên biến sự nhiệt tình của tình nguyện viên thành cách bù đắp cho một kế hoạch thiếu chuẩn bị.
Đừng để “sợ bị đánh giá” khiến bạn kiệt sức
Một trong những áp lực lớn nhất của tình nguyện viên trẻ là sợ bị đánh giá.
Sợ trưởng nhóm nghĩ mình lười.
Sợ bạn bè nói mình không nhiệt tình.
Sợ lần sau không được gọi tham gia.
Sợ mọi người nói: “Có chút việc cũng than.”
Từ đó, nhiều bạn bắt đầu nhận tất cả mọi việc.
Ban đầu có thể chỉ là một chương trình.
Sau đó là hai chương trình.
Rồi bạn bắt đầu quen với việc ngủ ít, ăn uống thất thường, chạy chương trình liên tục và luôn trong trạng thái mệt mỏi.
Đến một lúc nào đó, người từng rất hào hứng với hoạt động tình nguyện lại không muốn tham gia nữa.
Vấn đề không nằm ở việc bạn không còn yêu thích tình nguyện.
Có thể đơn giản là bạn đã bị quá tải.
Biết nói “không” cũng là một kỹ năng
Một tình nguyện viên trẻ nên học cách nói “không” một cách lịch sự, rõ ràng và có trách nhiệm.
Không cần:
“Em không làm đâu.”
“Em mệt rồi.”
“Em không thích.”
Bạn có thể nói:
“Em xin phép không nhận thêm nhiệm vụ này vì em đang phụ trách khu vực A và chưa hoàn thành. Nếu cần, anh/chị có thể phân công người khác.”
Hoặc:
“Em có thể hỗ trợ, nhưng em chỉ có thể ở lại thêm 30 phút.”
Hoặc:
“Em chưa có kỹ năng xử lý việc này. Em sợ làm sai, nên anh/chị cho em xin nhiệm vụ phù hợp hơn.”
Những câu nói như vậy giúp người phụ trách biết chính xác bạn có thể làm đến đâu.
Cũng đừng tự biến mình thành người “gánh team”
Trong một nhóm tình nguyện, đôi khi sẽ có một kiểu người rất dễ gặp:
Ai nhờ cũng nhận.
Người này thường đến sớm, về muộn, làm rất nhiều việc và luôn sẵn sàng hỗ trợ.
Đó là điều đáng quý.
Nhưng nếu cả nhóm dần hình thành suy nghĩ:
“Có bạn ấy thì cứ giao cho bạn ấy.”
thì vấn đề bắt đầu xuất hiện.
Một đội nhóm khỏe mạnh không cần một người làm 10 việc.
Đội nhóm tốt là nơi 10 người cùng chia nhau 10 việc.
Vì vậy, nếu bạn đang là người thường xuyên “gánh” phần việc của cả nhóm, hãy học cách phân công lại:
“Việc này ai đang phụ trách?”
“Có thể chia cho hai người không?”
“Em làm phần này, bạn kia hỗ trợ phần còn lại nhé.”
Đó chính là kỹ năng điều phối, không phải ích kỷ.
Và nếu trưởng nhóm không chấp nhận lời từ chối?
Bạn có thể giải thích lại một lần bằng lý do cụ thể.
Nếu nhiệm vụ vượt quá khả năng, ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc có nguy cơ mất an toàn, bạn không nên cố thực hiện chỉ để chứng minh mình nhiệt tình.
Đặc biệt, những công việc liên quan đến điện, thiết bị sân khấu, giao thông, an ninh, y tế hoặc các tình huống nguy hiểm cần được giao cho người có chuyên môn hoặc được hướng dẫn phù hợp.
Tình nguyện viên không cần phải chứng minh bản thân bằng cách làm những việc mình không đủ khả năng.
Điều quan trọng nhất
Tình nguyện không phải là cuộc thi xem ai chịu cực giỏi hơn.
Một người có thể tham gia 10 chương trình trong trạng thái kiệt sức, nhưng chưa chắc tạo ra nhiều giá trị hơn một người chỉ tham gia 3 chương trình với sự chuẩn bị tốt, làm việc đúng nhiệm vụ và duy trì được sức khỏe để tiếp tục đồng hành lâu dài.
Vì vậy, nếu lần tới bạn được giao thêm một nhiệm vụ, đừng vội nghĩ:
“Mình là tình nguyện viên, mình phải làm.”
Hãy nghĩ:
“Mình có thể làm việc này an toàn, hiệu quả và trong khả năng của mình không?”
Nếu câu trả lời là có, hãy chủ động.
Nếu câu trả lời là không, hãy nói rõ giới hạn của mình.
Bởi tình nguyện lâu dài không cần những người luôn cố gắng đến kiệt sức.
Điều cộng đồng cần là những người trẻ biết cho đi nhưng cũng biết chăm sóc chính mình để có thể tiếp tục cho đi trong một chặng đường dài hơn.
